الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

67

تفسير مجمع البيان (فارسى)

مىزنند سپس سنگسارش مىكنند . حسن و قتاده و جمعى از فقها بر همين عقيده‌اند . بيشتر اصحاب ما گويند : حكم سنگسار و زدن تازيانه بزن و مرد پير اختصاص دارد ، اما غير از زن و مرد پير ، فقط سنگسار مىشوند و تازيانه نمىخورند . حكم اين آيه بعقيدهء همهء مفسران ، نسخ شده است . از امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) هم منقول است . برخى هم معتقدند كه آيه نسخ نشده است ، زيرا حبس زنان زناكار ، هميشگى نيست بلكه موكول است بزمانى كه خداوند براى آنها راهى معين كند و آيهء « الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا . . . » همان راه را معين كرده و پايان زندان آنها را اعلام داشته و چنين بيانى نمىتواند نسخ حكم سابق باشد . مثلا اگر بگويند : « تا آخر ماه اين كار را بكنيد » معناى آن اين است كه دستور انجام كار تا يك ماه بيشتر نيست و ادامه ندارد . آيه نيز حكم زندان زنان را تا وقتى كه خداوند تكليف آنها را روشن نكرده است ، قطعى اعلام مىكند . بديهى است كه پس از تعيين تكليف ، ديگر زمان حكم حبس ، سپرى شده است . وَ الَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ : آن دو تنى كه مرتكب زنا مىشوند . در اين باره سه قول است : 1 - حسن و عطا گويند : مقصود زن و مرد است 2 - سدى و ابن زيد گويند : مقصود زن و مرد بكر است 3 - مجاهد گويد : منظور دو مردى است كه زنا كرده‌اند . لكن اين قول صحيح نيست چه اگر منظور مرد بود ، نبايد كلمهء مثنى به كار برد . زيرا در موقع وعد و وعيد ، يا لفظ جمع به كار مىبرند يا لفظ مفرد ، تا بر جنس دلالت كند و آوردن مثنى بى فايده است ابو مسلم گويد : منظور دو مردى است كه مرتكب لواط مىشوند . كلمهء فاحشه در آيهء قبل عمل « مساحقه » زنان و در آيه بعد عمل لواط مردان را افاده مىكند . از اين رو حكم اين دو آيه به نظر او نسخ نشده است . عراقيان نيز اين تاويل را پذيرفته‌اند و در نتيجه براى مساحقه و لواط ، حدى قائل نيستند ولى جمهور مفسران معتقدند كه منظور از فاحشه زناست و حكم اين آيه بوسيلهء حكم آيهء سورهء نور ، نسخ شده است . حسن ، مجاهد ، قتاده ، سدى ، ضحاك و . . . و بلخى و جبائى و طبرى بر همين عقيده‌اند . برخى گفته‌اند : نسخ اين حكم بوسيلهء حد رجم يا حد تازيانه است .